Słuch odgrywa istotną rolę w bezpiecznym prowadzeniu pojazdu, choć korzystamy przede wszystkim ze zmysłu wzroku. Sygnały dźwiękowe ostrzegają nas przed pojazdami uprzywilejowanymi, klaksonami innych kierowców czy niebezpieczeństwem z tyłu samochodu. Czy osoby z niedosłuchem lub całkowitą utratą słuchu mogą legalnie i bezpiecznie prowadzić samochód? Jakie są wymagania prawne i jak zadbać o bezpieczeństwo na drodze?

Przepisy prawne – niedosłuch a prawo jazdy

Według obowiązujących przepisów całkowity albo częściowy ubytek słuchu nie jest przeciwwskazaniem zdrowotnym do uzyskania uprawnienia do kierowania pojazdami ani przesłanką jego cofnięcia. Ta zmiana została wprowadzona ustawą o kierujących pojazdami z 1 października 2018 roku i znacząco poprawiła sytuację osób niedosłyszących.

Jakie kategorie prawa jazdy można uzyskać?

Osoby z niedosłuchem mogą ubiegać się o prawo jazdy następujących kategorii:

• AM, A1, A2, A (motocykle i motorowery)
• B, B1, B+E (samochody osobowe i dostawcze)
• T (ciągniki rolnicze)
• C1, C, C+E (samochody ciężarowe) – z pewnymi ograniczeniami

Ograniczenia dla osób niesłyszących

Jedyne kategorie niedostępne dla osób niesłyszących to:

Kategoria D1 i D (autobusy) – kierowca autobusu musi mieć możliwość swobodnego komunikowania się z pasażerami, szczególnie w sytuacjach potencjalnego zagrożenia.

Kategoria C1 i C dla osób bez doświadczenia – osoby, które nie posiadają prawa jazdy kategorii B albo posiadają je przez okres krótszy niż 2 lata, nie mogą ubiegać się o kategorię C1 lub C w przypadku niedosłuchu.

Tymczasowe cofnięcie uprawnień C lub C1 – osobie, która w wyniku nagłego zdarzenia utraciła słuch w stopniu uniemożliwiającym jej rozumienie mowy z odległości jednego metra (w tym przy zastosowaniu aparatów słuchowych lub implantów słuchowych) – przez okres roku od tego zdarzenia.

Wymagania podczas badania lekarskiego

Warunkiem uzyskania prawa jazdy jest uzyskanie orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań do kierowania pojazdem określonej kategorii. Jak wygląda badanie słuchu dla kierowców?

Badanie szeptem

Standardowe badanie polega na sprawdzeniu, czy kandydat na kierowcę rozumie szept z określonej odległości. Lekarz wymawia krótkie wyrazy o różnych tonacjach (np. „ściana”, „lampa”) z odległości około 4-6 metrów.

Dla kierowców amatorów (kat. B) wymaga się, by szept był zrozumiały z odległości co najmniej 3 metrów dla każdego ucha oddzielnie.

Audiometria tonalna

Jeżeli wynik budzi wątpliwości, lekarz może przeprowadzić audiometrię tonalną – badanie progów słuchu w zakresie częstotliwości 0,5-4 kHz. Badanie to pomaga zweryfikować niedosłuch i jego charakter (przewodzeniowy czy odbiorczy) oraz poziom ubytku.

Kluczowe kryterium

Najważniejsze jest zachowanie możliwości swobodnego porozumiewania się na drodze słuchowej, co oznacza rozumienie mowy wymawianej szeptem z odległości nie mniejszej niż 1 metr w uchu lepiej słyszącym, w tym przy zastosowaniu aparatu słuchowego lub implantu słuchowego.

Decyduje faktyczna zdolność rozpoznawania mowy, a nie audiometryczny ubytek słuchu. Jeśli słyszysz i rozumiesz z jednego metra, przechodzisz badanie pozytywnie.

Kody na prawie jazdy

W przypadku stwierdzenia konieczności zastosowania aparatu słuchowego lub implantu słuchowego, lekarz wpisuje w orzeczeniu lekarskim odpowiedni kod:

• Kod 02.01 – aparat słuchowy jednouszny (wymagany)
• Kod 02.02 – aparat słuchowy obuuszny (wymagany)
• Kod 02 – wymagana korekta słuchu lub wspomaganie komunikacji

Informacje o wadach słuchu są widoczne w dokumencie prawa jazdy. Osoby korzystające z aparatów słuchowych są zobowiązane do noszenia ich podczas prowadzenia pojazdu.

Ważność prawa jazdy dla osób z niedosłuchem

Prawo jazdy dla kategorii AM, A1, A2, A, B1, B, B+E i T jest wydawane przez Starostę:

• Na okres 15 lat – jeśli lekarz nie ustali terminu kolejnego badania lekarskiego
• Na okres wynikający z orzeczenia lekarskiego – jeśli lekarz określi termin kolejnego badania

Osoby z niedosłuchem mogą być zobowiązane do częstszych badań kontrolnych, aby monitorować stan słuchu i ewentualne pogorszenie.

Egzamin na prawo jazdy dla osób niesłyszących

Osoby niesłyszące mają prawo do korzystania z usług tłumacza języka migowego podczas egzaminu państwowego. Co ważne:

• Wojewódzkie Ośrodki Ruchu Drogowego są zobowiązane do zapewnienia tłumacza
• Usługa jest bezpłatna dla kandydata
• Należy zgłosić potrzebę tłumacza przed egzaminem w odpowiednim oddziale WORD

Egzamin zdawany jest zwykłym samochodem, chyba że wymagane są dodatkowe adaptacje ze względu na inne niepełnosprawności.

Jak niedosłuch wpływa na bezpieczeństwo prowadzenia?

Choć podczas jazdy korzystamy głównie ze wzroku, słuch pełni istotne funkcje ostrzegawcze i informacyjne:

Sygnały ostrzegawcze

• Klaksony innych pojazdów
• Syreny pojazdów uprzywilejowanych (karetka, policja, straż pożarna)
• Sygnały dźwiękowe tramwajów i pociągów
• Dźwięki wskazujące na usterki pojazdu (dziwne odgłosy silnika, hamulców)

Utrata słuchu selektywnego

Pierwszym objawem pogorszenia słuchu jest często utrata zdolności słyszenia selektywnego – problem z prawidłową identyfikacją konkretnego dźwięku w gwarnym otoczeniu. Kierowca może mieć problem z usłyszeniem ważnego sygnału w ruchu ulicznym.

Rozproszenie uwagi

Osoba dotknięta niedosłuchem musi wyjątkowo skupiać się na zrozumieniu swojego rozmówcy (pasażera). Poświęcając zbyt wiele uwagi na nasłuchiwanie drugiej osoby, kierowca może być rozkojarzony i stanowić zagrożenie w ruchu drogowym.

Aparaty słuchowe a bezpieczeństwo na drodze

Prawidłowo dobrane aparaty słuchowe zdecydowanie zwiększają bezpieczeństwo na drodze – zarówno kierowcy, pasażerów, jak i innych uczestników ruchu. Nowoczesne aparaty słuchowe:

• Poprawiają orientację w przestrzeni
• Umożliwiają słyszenie sygnałów ostrzegawczych
• Ułatwiają komunikację z pasażerami bez nadmiernego rozpraszania
• Przy niedosłuchu obustronnym wskazane są dwa aparaty słuchowe

Kierowcy korzystający z aparatów słuchowych powinni upewnić się, że urządzenie jest:

• Prawidłowo dostosowane do stopnia niedosłuchu
• Komfortowe podczas długotrwałego noszenia
• Regularnie serwisowane i sprawne technicznie

Czy osoby niesłyszące są gorsze jako kierowcy?

Nie! Doświadczenia z innych krajów pokazują, że osoby z uszczerbkiem słuchu mogą być tak samo dobrymi kierowcami, jak słyszący, a nawet lepszymi. Dzieje się tak między innymi ze względu na znaną zasadę, że w sytuacji upośledzenia jednego ze zmysłów, wyostrzają się pozostałe.

Zalety kierowców niesłyszących:

• Więcej widzą – zmysł wzroku jest wyostrzony
• Lepiej „czują” jazdę – większa uwaga na drgania i wibracje pojazdu
• Nie rozpraszają się słuchaniem radia czy rozmową przez telefon
• Częściej zerkają w lusterka wsteczne, przez co lepiej zauważają pojazdy uprzywilejowane
• W pełni koncentrują się na jeździe

Praca jako kierowca zawodowy

Od 2018 roku osoby niesłyszące mogą pracować jako kierowcy zawodowi (kategorie C, C+E), co otwiera nowe możliwości zawodowe. Wymaga to jednak:

• Posiadania prawa jazdy kategorii B przez co najmniej 2 lata
• Pozytywnego orzeczenia lekarskiego
• Właściwej komunikacji z pracodawcą (np. przez komunikatory tekstowe)
• Rzetelnie skompletowanej dokumentacji przewozowej

Rozwiązania telematyczne stosowane w transporcie, takie jak komunikatory tekstowe i systemy monitoringu, umożliwiają sprawną komunikację między kierowcą a dyspozytorem bez konieczności używania telefonu.

Ochrona słuchu u kierowców pracujących w hałasie

Osoby pracujące jako kierowcy pojazdów ciężkich, operatorzy maszyn budowlanych czy kierowcy autobusów są narażone na długotrwały hałas, który może prowadzić do ubytku słuchu. Odpowiednia ochrona słuchu to inwestycja w zachowanie uprawnień do kierowania pojazdami.

Indywidualne ochronniki słuchu OtisPro to rozwiązanie dla osób pracujących w hałaśliwym środowisku. Chronią przed uszkodzeniem słuchu spowodowanym hałasem, jednocześnie umożliwiając komunikację i słyszenie sygnałów ostrzegawczych. Wykonane na wymiar ochronniki zapewniają komfort podczas całej zmiany roboczej.

Dla kierowców, którzy już zmagają się z niedosłuchem i potrzebują aparatów słuchowych, kluczowe jest zachowanie tego słuchu, który pozostał – dalsza ekspozycja na hałas może prowadzić do całkowitej utraty zdolności do prowadzenia pojazdów.

Co zrobić, jeśli pogorszył się słuch?

Jeśli zauważasz objawy pogorszenia słuchu:

• Trudności ze słyszeniem rozmówców w samochodzie
• Problem z usłyszeniem sygnałów dźwiękowych z tyłu
• Konieczność głośnego ustawiania radia
• Trudności z komunikacją przez telefon podczas jazdy

Wykonaj badanie słuchu u audiologa lub protetyka słuchu. Wczesne wykrycie problemu i zastosowanie aparatów słuchowych pozwoli zachować uprawnienia do prowadzenia pojazdów i bezpieczeństwo na drodze.

Pamiętaj, że przy kolejnym badaniu lekarskim do prawa jazdy niedosłuch może zostać wykryty. Lepiej podjąć działania wcześniej i zadbać o odpowiednie protezowanie słuchu niż stracić uprawnienia.

Skontaktuj się z OtisPro pod numerem 693 445 895 lub 509 028 029, jeśli pracujesz w narażeniu na hałas, który może prowadzić do ubytku słuchu i utraty uprawnień do prowadzenia pojazdów. Ochrona słuchu to inwestycja w zachowanie zdrowia i możliwości wykonywania pracy.